IFC dosyası nedir? BIM modelini programlar arasında taşımak

IFC (Industry Foundation Classes), yapı modelini belirli bir programa bağlı kalmadan taşımak için kullanılan açık bir dosya standardıdır. buildingSMART tarafından geliştirilir, ISO 16739 olarak yayımlanır. Dosya; duvar, kolon, kiriş gibi elemanların geometrisini ve malzeme, kat, yangın sınıfı gibi bilgilerini birlikte taşır.

Bir mimar Archicad'de, statikçi başka bir programda, tesisatçı üçüncü bir programda çalışıyorsa ortak dil çoğu zaman IFC olur. Ancak dosyayı dışa aktarmak tek başına yetmez. Sürüm, görünüm tanımı ve koordinat ayarı yanlışsa karşı taraf eksik ya da kaymış bir model görür. Aşağıda IFC'nin ne olduğunu ve teslimi nasıl sağlama alacağınızı anlatıyoruz.

IFC dosyasının içinde ne var?

DWG'de çoğunlukla çizgi, yay, blok ve yazı görürsünüz; o çizgilerin duvar olduğunu çizimi okuyan kişi anlar. IFC'de ise eleman kendi türüyle tanımlanır. Duvar IfcWall, kolon IfcColumn, kiriş IfcBeam, döşeme IfcSlab, kapı IfcDoor sınıfındadır.

Dosyanın içindeki bilgileri dört başlıkta düşünebilirsiniz:

• Mekânsal yapı: Proje, arsa, bina ve kat hiyerarşisi. Bir kolonun hangi katta olduğu buradan okunur.
• Geometri: Elemanın üç boyutlu şekli ve konumu.
• Özellikler: Özellik setleri (property set) içinde tutulan bilgiler. Örneğin Pset_WallCommon altında duvarın taşıyıcı olup olmadığı ya da yangın dayanım sınıfı yer alabilir.
• Kimlik: Her elemanın benzersiz bir GlobalId değeri vardır. Revizyonlar arasında elemanı izlemek ve sorunları doğru elemana bağlamak bu değerle yapılır.

IFC ile DWG arasındaki fark nedir?

İkisi birbirinin yerine geçmez; farklı işler için kullanılır. Sahaya giden pafta ile koordinasyona giden model ayrı dosyalar olarak teslim edilebilir.

Paftanın düzenli gelmesi başka bir konudur. Bunun için ofis katman standardı IFC tarafında değil, çizim tarafında işinize yarar.

Hangi IFC sürümünü kullanmalısınız?

buildingSMART'ın şartname listesinde resmî durumda üç sürüm bulunuyor. IFC 5 ise geliştirme aşamasında; projede teslim formatı olarak planlamayın.

En yeni sürümü seçmek otomatik olarak doğru tercih değildir. Doğru sürüm, zincirdeki en sınırlı programın düzgün okuduğu sürümdür. Kararı projenin başında verin ve yazılı hale getirin.

Dosya uzantıları ve görünüm tanımları ne anlama gelir?

.ifc, .ifcXML ve .ifcZIP

• .ifc: STEP metin yapısındaki varsayılan biçim. buildingSMART da değişim için bu biçimi öneriyor.
• .ifcXML: Aynı bilgiyi XML yapısında tutar, dosya belirgin biçimde büyür. Yalnızca alıcının aracı XML istiyorsa gerekir.
• .ifcZIP: Bir .ifc ya da .ifcXML dosyasının sıkıştırılmış hâlidir. E-posta veya bulut paylaşımında boyutu düşürür.

Model View Definition (MVD)

Görünüm tanımı, dosyaya standardın hangi bölümünün hangi amaçla konacağını belirler. Aynı model farklı MVD ile dışa aktarıldığında alıcının yapabilecekleri değişir:

• IFC 2x3 Coordination View 2.0: Mimari, statik ve tesisat arasında model paylaşımı için yaygın seçenektir. Revit'in güncel yardım sayfasında varsayılan sertifikalı seçenek olarak geçer.
• IFC4 Reference View: Referans model içindir. Alıcı modeli görür ve kullanır; şekil değişikliği gerekiyorsa bunu modelin sahibine bildirir.
• IFC4 Design Transfer View: Sınırlı düzenleme gerektiren aktarımlar içindir. Tam gidiş-dönüş düzenleme için tasarlanmamıştır.

Bir IFC dosyasının sürümünü öğrenmek için dosyayı metin düzenleyiciyle açıp başlık bölümündeki FILE_SCHEMA satırına bakabilirsiniz. Burada IFC2X3, IFC4 ya da IFC4X3_ADD2 gibi bir ifade görürsünüz. Çok büyük dosyalarda hafif bir metin aracı kullanın.

IFC dışa aktarımı adım adım nasıl yapılır?

Menü adları programdan programa değişir, ama mantık aynıdır:

1. Amacı yazın. Koordinasyon mu, metraj mı, imalat için referans mı? Sürüm ve MVD buna göre seçilir.
2. Alıcıyla sürümü netleştirin. Program adını ve sürümünü sorun; küçük bir deneme dosyası gönderin.
3. Modeli temizleyin. Kullanılmayan elemanları, geçici çizgileri ve yanlış kata bağlı elemanları ayıklayın.
4. Eleman sınıflarını kontrol edin. Asma tavanın döşeme, kirişin genel nesne olarak gitmesi sık görülür. Sınıf eşleme tablosunu gözden geçirin.
5. Koordinat başlangıcını sabitleyin. Tüm disiplinler aynı referans noktasını ve kuzey açısını kullanmalı. Revit'te bu ayar, dışa aktarım seçeneklerinde paylaşılan koordinatlar veya proje temel noktası gibi seçeneklerle yapılır.
6. Özellik setlerini seçin. Alıcının ihtiyaç duyduğu özellikleri ve miktarları dahil edin; gereksiz veri dosyayı şişirir.
7. Dışa aktarıp başka yazılımda açın. Kendi programınızda değil, bağımsız bir IFC görüntüleyicide kontrol edin. Kat listesine, eleman sayısına ve birkaç elemanın özelliklerine bakın.

Somut örnek: üç disiplinli bir konut projesi

Diyelim ki mimar, statikçi ve mekanik ofisi aynı konut projesinde çalışıyor. İlk toplantıda şu kararlar alınıyor: sürüm IFC 2x3, görünüm Coordination View 2.0, birim metre, referans nokta A aksı ile 1 aksının kesişimi. Her disiplin kendi modelini ayrı bir IFC olarak yayımlıyor ve dosya adında disiplin kodu ile revizyon numarası kullanıyor.

Koordinatör üç dosyayı bir görüntüleyicide bir araya getiriyor. Bir havalandırma kanalının kirişten geçtiğini görüyor. Bunu IFC dosyasının içine yazmıyor; sorunu ilgili ekip için kayda alıyor. Mekanik ofisi kanalı kendi programında kaydırıp yeni revizyonu yayımlıyor. Model her zaman sahibinde kalıyor, diğerleri referans olarak kullanıyor. Bu düzen, başkasının modelini içe alıp düzenlemeye göre çok daha az bilgi kaybına yol açar.

Sorun takibi için ayrı bir standart var: BCF (BIM Collaboration Format). .bcfzip dosyası veya sunucu üzerinden çalışan BCF, modeli taşımaz; sorunu, ekran görüntüsünü, bakış açısını ve ilgili elemanların IFC kimliklerini taşır. Ağır modeli tekrar tekrar göndermeden sorun konuşulabilmesini sağlar.

Sık yapılan IFC hataları ve çözümleri

Son satır pratikte önemlidir. Örneğin Archicad'de IFC modelini birleştirerek içe aktardığınızda elemanlara yeni kimlikler atanır ve özgün kimlik ayrı bir alanda saklanır. Programınızın bu davranışını bilmek revizyon takibini kolaylaştırır.

IFC pafta taşımak için de doğru araç değildir. Antet, ölçü ve açıklama içeren teslim paftalarını DWG veya PDF olarak gönderin. Elektrik ve mekanik ofisine altlık veriyorsanız mimari plandan elektrik projesine geçiş yazısındaki düzen de işinize yarar.

Teslimden önce IFC kontrol listesi

• Sürüm ve MVD, alıcıyla yazılı olarak netleşti.
• Dosya adında proje, disiplin ve revizyon bilgisi var.
• Kat listesi doğru sırada ve doğru kotlarda görünüyor.
• Ortak referans noktası ve birim doğrulandı.
• Elemanların sınıfları doğru; genel nesne sayısı makul düzeyde.
• İstenen özellik setleri dosyada mevcut.
• Dosya bağımsız bir görüntüleyicide açılıp kontrol edildi.
• Bilgi gereksinimleri tanımlıysa dosya bu listeye göre denetlendi.

Son madde için de bir standart bulunuyor. buildingSMART'ın Haziran 2024'te nihai standart olarak duyurduğu IDS (Information Delivery Specification), hangi elemanda hangi bilginin bulunması gerektiğini hem insanların hem yazılımların okuyabileceği biçimde tanımlar. Teslim şartınız ayrıntılıysa işverene IDS kullanıp kullanmadığını sorabilirsiniz.

Bu iş StroCAD'de nasıl yapılır?

StroCAD Çizim ile çalışırken modelinizi IFC olarak diğer BIM programlarına aktarabilirsiniz. Mimari, betonarme, çelik, elektrik ve mekanik çizimleri aynı programdaki modüllerde ilerlediği için ofis içindeki disiplinler arasında her geçişte dosya aktarmanız gerekmez; IFC'yi daha çok ofis dışındaki ekiplerle ve diğer BIM programlarıyla paylaşırken kullanırsınız. Çelik tarafında IFC dışa aktarımın yanında, IDEA StatiCa'nın IFC çıktısındaki birleşim parçaları da modele alınabilir. Bu akışı IDEA StatiCa'dan çelik birleşim aktarımı yazısında anlattık.

Yeni bir program değerlendiriyorsanız IFC'yi tek bir "var/yok" sorusuna indirgemeyin. İçe mi dışa mı, hangi sürümde, hangi elemanlarla sorularını sorun. Çizim programı seçim ölçütleri yazımız bu değerlendirmeyi diğer başlıklarla birlikte ele alıyor.