CAD lisans türleri: kalıcı lisans, abonelik ve kiralama farkı

CAD lisans türleri üç ana modelde toplanır: kalıcı lisans (bir kez ödenir, satın alınan sürüm süresiz kullanılır), abonelik (yıllık ya da aylık ödenir, ödeme sürdükçe en güncel sürüm kullanılır) ve kullanım bazlı kiralama (yalnızca programı açtığınız gün ya da dönem için ödenir). Doğru seçim; kullanım sıklığına, ekip büyüklüğüne ve güncelleme ihtiyacına bağlıdır.

Bu yazıda üç modeli ofis gözüyle karşılaştırıyor, tek kullanıcılı ve ağ lisansı farkını açıklıyor, satın almadan önce sözleşmede bakmanız gereken maddeleri bir kontrol listesinde topluyoruz. Fiyat konuşmuyoruz; fiyat değişir, model ve şartlar ise uzun süre işinizi etkiler.

Kalıcı lisans nedir, ne sağlar?

Kalıcı lisansta (perpetual license) programın belirli bir sürümünü kullanma hakkını bir kez satın alırsınız. Ödeme bitse de program çalışmaya devam eder. Yeni sürümlere geçmek için ise genellikle ayrıca bir güncelleme ya da bakım paketi almanız gerekir.

Kalıcı lisansın asıl değeri öngörülebilirliktir. Muhasebe açısından bir demirbaş gibi düşünülebilir, abonelik yenileme tarihi takip etmek gerekmez ve bir yıl bütçe sıkışırsa program elinizden gitmez. Öte yandan iki noktayı gözden kaçırmayın:

• Güncelleme hakkı sınırlı olabilir. Birçok üretici, eski sürümden yeni sürüme yükseltmeyi yalnızca son birkaç sürüm için kabul eder. Örneğin Bricsys, 2026 başından itibaren BricsCAD kalıcı lisanslarında yükseltmeyi yalnızca son üç sürümle sınırladığını duyurdu; daha eski lisanslar çalışmaya devam ediyor ama yükseltilemiyor.
• Destek süresi sınırlıdır. Eski sürüm çalışsa da yeni işletim sistemi, yeni DWG sürümü ya da yeni donanımla sorun çıkarsa üretici desteği alamayabilirsiniz.

Kısacası kalıcı lisans "bir kez öde, sonsuza kadar güncel kal" anlamına gelmez; "bir kez öde, bu sürümü sonsuza kadar kullan" anlamına gelir.

Abonelik modeli nasıl çalışır?

Abonelikte programı satın almazsınız; belirli bir süre kullanma hakkını kiralarsınız. Süre genellikle bir yıldır, bazı üreticiler aylık ve çok yıllık seçenek de sunar. Abonelik devam ettiği sürece yeni sürümler ve teknik destek pakete dahildir. Abonelik bittiğinde ise program çalışmayı bırakır; çizim dosyalarınız elinizde kalır ama onları açacak lisansınız kalmaz.

Sektördeki en bilinen örnek Autodesk'tir. Şirket, Şubat 2016'dan itibaren AutoCAD dahil masaüstü ürünlerinin çoğunda yeni kalıcı lisans satışını durdurup aboneliğe geçti. 2020'de de çok kullanıcılı (ağ) aboneliklerin yeni satışını bitirerek kullanıcıya atanan (named user) modele yöneldi. Bu geçiş, Türkiye'deki birçok proje ofisinin lisans bütçesini yeniden düşünmesine neden oldu.

Aboneliğin avantajı giriş maliyetinin düşük olması ve her zaman güncel sürümle çalışmanızdır. Dezavantajı ise toplam maliyetin yıllar içinde birikmesi ve bütçe kesildiğinde erişimin hemen kaybolmasıdır.

Kullanım bazlı kiralama: ara sıra çalışanlar için

Üçüncü model, programı yalnızca kullandığınız gün ya da dönem için ödemektir. Autodesk'in Flex modeli buna örnektir: önceden jeton (token) satın alınır, ürün açıldığında 24 saatlik kullanım için ürüne göre değişen sayıda jeton düşülür; aynı gün içinde programı tekrar açmak ek jeton harcatmaz. Satın alınan jetonlar bir yıl içinde kullanılmazsa süresi dolar.

Kiralama, yılda birkaç kez çizim yapan bir şantiye şefi, proje dönemlerinde ekibe katılan serbest çizimci ya da bir disiplinin programını yalnızca belirli projelerde kullanan ofisler için mantıklıdır. Her gün çizim yapan bir kullanıcı içinse kısa sürede abonelikten pahalıya gelebilir; kullanım gününüzü saymadan bu modele geçmeyin.

Kiralama yalnızca günlük jeton biçiminde olmaz. Bazı eklentiler ve modüller, ana programdan bağımsız olarak dönemsel kiralanır. Bu durumda iki ayrı lisansın yenileme tarihini takip etmeniz gerekir.

CAD lisans türleri karşılaştırma tablosu

Aşağıdaki tablo üç modelin ofis gözüyle farklarını özetler. Her üreticinin şartları farklıdır; tabloyu genel bir başlangıç noktası olarak kullanın.

Tek kullanıcı mı, ağ lisansı mı?

Lisans modeli "ne zaman ödediğinizi", lisans tipi ise "kimin kullanabildiğini" belirler. İkisi birbirinden bağımsızdır; kalıcı lisans da abonelik de tek kullanıcılı ya da ağ lisanslı olabilir.

Tek kullanıcılı (named user) lisans

Lisans bir kişiye ya da bir bilgisayara bağlanır. Kullanıcı hesabıyla giriş yapılan modellerde aynı kişi farklı bilgisayarlarda çalışabilir, ama aynı anda iki kişi kullanamaz. Küçük ofisler ve serbest çalışanlar için en sade yapıdır.

Ağ (eşzamanlı) lisans

Ofis sunucusunda bir lisans havuzu tutulur; programı açan kullanıcı havuzdan bir lisans alır, kapatınca geri bırakır. Böylece on kişilik bir ofiste aynı anda en fazla altı kişi çiziyorsa altı lisans yetebilir. Vardiyalı ya da yarı zamanlı çalışılan ofislerde ciddi tasarruf sağlar; buna karşılık lisans sunucusunun bakımı ve kullanıcı yönetimi gerekir.

Ağ lisansının değeri ekip düzeniyle doğrudan ilişkilidir. Ortak şablon, katman ve blok kütüphanesi kullanan bir ofiste lisansların tek merkezden yönetilmesi, ofis katman standardını korumayı da kolaylaştırır.

Hangi model sizin için doğru? Adım adım karar

Lisans kararını kişisel tercihe değil, ölçülebilir verilere bağlayın. Aşağıdaki adımları sırayla izleyin:

1. Kullanım gününü sayın. Son üç ayda her kişinin çizim programını kaç gün açtığını not edin. Ayda 4–5 günden az kullanan kişiler için kiralama, her gün kullananlar için abonelik ya da kalıcı lisans adaydır.
2. Eşzamanlı kullanımı ölçün. Gün içinde aynı anda kaç kişinin çizdiğine bakın. Bu sayı toplam kullanıcıdan belirgin şekilde düşükse ağ lisansını değerlendirin.
3. Güncelleme ihtiyacını belirleyin. İşverenleriniz ya da çözüm ortaklarınız yeni DWG sürümleriyle mi çalışıyor? Sık sürüm değişen bir ekosistemde güncelleme hakkı kritik hale gelir.
4. Beş yıllık toplam maliyeti hesaplayın. Kalıcı lisans + yıllık güncelleme paketi ile beş yıllık aboneliği yan yana koyun. Tek seferlik fiyata değil, toplam sahip olma maliyetine bakın.
5. Disiplin modüllerini hesaba katın. Mimari, statik, çelik ve tesisat için ayrı programlar kullanıyorsanız her birinin lisans modeli farklı olabilir. Tek programda birden fazla disiplin çalışmak, takip edilecek lisans sayısını da azaltır.
6. Deneme sürümüyle gerçek bir proje çizin. Lisans kararını program seçiminden ayırmayın; AutoCAD alternatifi ararken kullanılacak ölçütler burada da geçerlidir.

Somut örnek: altı kişilik statik bürosu

Dört mühendis her gün çiziyor, bir teknik ressam yarı zamanlı çalışıyor, bir şantiye şefi ayda birkaç kez pafta açıyor. Makul bir dağılım şöyle olabilir: dört mühendise kalıcı lisans ya da yıllık abonelik, yarı zamanlı çalışana aynı tipte ek bir lisans, şantiye şefine ise tam program yerine yalnızca görüntüleme. Sahada pafta okumak için masaüstü lisansı gerekmez; DWG dosyasını telefonda açmak çoğu zaman yeterlidir.

Satın almadan önce kontrol listesi

Lisans sözleşmesindeki birkaç madde, yıllar içinde fiyattan daha önemli hale gelir. İmzadan önce şunları netleştirin:

• Kalıcı lisansta ilk yıl güncelleme ve destek dahil mi? Sonrasında güncelleme paketi zorunlu mu, isteğe bağlı mı?
• Güncelleme paketini bir yıl almazsanız sonraki yıl nereden devam edersiniz? Yükseltme hakkı kaç sürüm geriye kadar geçerli?
• Abonelik bittiğinde programa salt okunur erişim kalıyor mu?
• Lisans bilgisayara mı, kullanıcı hesabına mı bağlı? Bilgisayar değişince lisans nasıl taşınıyor?
• Çevrimdışı çalışma mümkün mü, kaç gün internetsiz kullanılabiliyor?
• Ağ lisansı için en az kullanıcı sayısı var mı?
• Eklenti ya da disiplin modülleri ana lisansa dahil mi, ayrı mı lisanslanıyor?
• Kaydedilen dosyalar standart DWG mi? Lisansınız biterse çizimlerinizi başka programda açabilir misiniz?

Son madde özellikle önemlidir. Dosya formatı açık ve yaygın olduğu sürece, lisans modeli değişse bile arşiviniz sizinle kalır. Model taşıyorsanız IFC dışa aktarım desteğini de kontrol edin.

Sık yapılan lisans hataları

• Yalnızca ilk yılın maliyetine bakmak. Abonelik ilk yıl ucuz görünür; beş yılda tablo değişebilir.
• Güncelleme paketini unutmak. Kalıcı lisansta birkaç yıl güncelleme atlanınca yükseltme hakkı düşebilir ve yeniden tam lisans almak gerekebilir.
• Herkese tam lisans almak. Pafta görüntüleyen kişiye çizim lisansı gerekmez.
• Lisans sahipliğini kişiye bağlamak. Lisansı çalışanın kişisel hesabına almak, kişi ayrıldığında erişim sorunlarına yol açar; lisansları şirket hesabında toplayın.
• Yenileme tarihlerini takip etmemek. Teslim haftasında biten bir abonelik, projeyi durdurabilir.

StroCAD'de lisans nasıl işler?

StroCAD'in her paketi yıllık abonelik ya da kalıcı lisans olarak alınabilir. Kalıcı lisanslarda ilk yıl güncelleme ve destek dahildir; sonrasında güncelleme paketi isteğe bağlıdır. Proje büroları için Ofis paketi ağ lisansı, kullanıcı yönetimi ve ortak şablonlarla gelir ve en az üç kullanıcı içindir. Betonarme donatı detayları KNCad ile çalışır; KNCad lisansı ayrıca kiralanır. Paketlerin hangi modülleri kapsadığını StroCAD Modüller sayfasında görebilir, karar vermeden önce tüm modülleri yedi gün ücretsiz deneyebilirsiniz. Ofisinize hangi kombinasyonun uyduğunu konuşmak için bize yazın.