Mimari altlık hazırlama: statik projeye temiz DWG teslimi

Mimari altlık hazırlama, mimari projenin DWG dosyasını statik ekibin üzerine taşıyıcı sistemi çizebileceği hale getirmektir: aksları ve kotları netleştirmek, gereksiz katman ve blokları temizlemek, dış referansları dosyaya bağlamak ve çizimi tek bir koordinat başlangıcına oturtmak. Temiz bir altlık, statik projede kaybolan saatleri ve sahaya taşınan ölçü hatalarını baştan keser.

Bu yazıda mimar ile statik büro arasındaki dosya teslimini adım adım ele alıyoruz. Anlatım program bağımsızdır; komut adları örnek olarak verilmiştir.

Statik ekip mimari altlıktan ne bekler?

Statik mühendis mimari planı bir resim gibi değil, ölçü alınacak bir zemin gibi kullanır. Kolonu aks kesişimine, kirişi duvar hattına, döşeme boşluğunu merdiven ve şaft yerine oturtur. Bu yüzden altlıkta görmek istediği şeyler bellidir:

• Net bir aks sistemi: isimlendirilmiş, birbirine dik ya da açısı belli, tek katmanda duran akslar.
• Taşıyıcıyla ilişkili mimari öğeler: duvarlar, boşluklar, merdiven, asansör kuyusu, şaftlar, ıslak hacimler.
• Kot bilgisi: her katın döşeme kotu ve varsa kademe, rampa veya çukur döşeme kotları.
• Doğru ölçek ve birim: 1 birim = 1 cm mi, 1 mm mi; dosya bunu açıkça söylemeli.
• Hafif bir dosya: tefriş, tarama, render blokları ve kullanılmayan tanımlardan arındırılmış.

Bunların hiçbiri mimari tasarımı değiştirmez; yalnızca dosyanın başka bir disiplin tarafından okunabilir olmasını sağlar.

Temiz DWG tesliminin 7 adımı

Aşağıdaki sıra, çoğu ofiste yarım saat ile bir saat arasında tamamlanır ve projenin geri kalanında defalarca kendini öder.

1. Kopyasını alın. Altlığı asıl mimari dosyadan değil, ayrı bir kopyadan hazırlayın. Dosya adına tarih ve revizyon ekleyin (ör. KONUT-A_mimari-altlik_R02_2026-11-07.dwg).
2. Koordinat başlangıcını sabitleyin. A-1 aks kesişimini (veya ofisçe kabul edilen bir referans noktasını) 0,0 noktasına taşıyın ve tüm katları aynı noktaya oturtun. Katlar üst üste bindirildiğinde akslar çakışmalıdır.
3. Birimi ve ölçeği kontrol edin. Bilinen bir ölçüyü (ör. 90 cm kapı) ölçün. Ölçeklenmiş, birimi karışmış ya da PDF'ten dönüştürülmüş parçalar varsa burada düzeltin.
4. Dış referansları bağlayın. Dosya başka DWG'lere referans veriyorsa ya bunları dosyaya gömün (AutoCAD'de XREF > Bind) ya da tüm bağımlı dosyaları bir paket halinde gönderin (AutoCAD'de eTransmit). Eksik referans, statik ekibin boş bir çerçeve açması demektir.
5. Gereksiz içeriği ayırın. Tefriş, vitrifiye, zemin taraması, peyzaj, render insanları ve ağaçlar statik için gürültüdür. Silmek yerine kapatılabilir katmanlara ayırmak daha güvenlidir; statik ekip ihtiyaç duyarsa açar.
6. Dosyayı temizleyin. Kullanılmayan blok, katman, çizgi tipi ve stilleri silin (AutoCAD'de PURGE), dosya hatalarını denetleyin (AUDIT), üst üste binen çizgileri ayıklayın (OVERKILL). Bu üç işlem dosyayı belirgin biçimde hafifletir.
7. Kısa bir teslim notu ekleyin. Birim, referans noktası, kat-kot listesi, revizyon numarası ve "kesinleşmemiş alanlar" tek sayfada yazsın.

Katman düzeni: neyi ayırmalı, neyi kapatmalı?

Altlığın okunurluğu büyük ölçüde katman düzenine bağlıdır. Ofisinizde bir katman standardı varsa ona uyun; yoksa katman düzeni için ofis standardı kurma rehberimiz iyi bir başlangıç noktasıdır. Statik altlık için pratik bir ayrım şöyledir:

Önemli bir ayrıntı: duvarları blok içine gömülü ya da patlatılmış tarama parçaları halinde teslim etmeyin. Statik ekip duvar hattına kenetlenerek kiriş çizer; parçalı çizgiler yanlış noktaya kenetlenmeye yol açar.

Akslar, kotlar ve kat yüksekliği bilgisi

Altlıkta en çok soru doğuran konu akslardır. Mimari ofiste akslar bazen sadece görsel bir kılavuz olarak çizilir; statik ekip için ise bunlar kolon merkezleri ve ölçü zincirlerinin başlangıcıdır. Teslimden önce şunları kontrol edin:

• Aks isimleri bir yönde harf, diğer yönde rakam olacak şekilde tutarlı mı?
• Aks aralıkları tam sayı mı, yoksa 1 mm'lik kaymalar mı var?
• Bütün katlarda aynı aks aynı koordinatta mı?
• Açılı aks varsa açısı ve dönüş noktası yazılı mı?

Kot tarafında her katın brüt döşeme kotunu ve kat yüksekliğini bir tablo halinde teslim notuna ekleyin. Mimari kesit ve görünüşler henüz kesinleşmediyse bunu açıkça belirtin; statik ekip geçici değerle başlar, ama bunun geçici olduğunu bilir.

Sık yapılan altlık hataları

Statik bürolardan en sık duyulan şikâyetler aşağıdakilerdir. Çoğu, teslim öncesi beş dakikalık bir kontrolle önlenebilir.

• Katlar farklı koordinatlarda: zemin kat 0,0'da, birinci kat başka bir köşede. Statik model kurulurken katlar birbirine oturmaz.
• Karışık birim: plan santimetre, detaylar milimetre. Kopyalanan bir parça on kat büyük ya da küçük görünür.
• Eksik dış referans: asıl plan başka bir dosyada; gelen dosyada sadece pafta çerçevesi var.
• Taranmış veya PDF'ten çevrilmiş altlık: çizgiler parçalı, ölçüler yuvarlanmamış. Bu konudaki riskleri PDF'ten DWG'ye dönüştürme yazımızda ayrıntılı anlattık.
• Revizyonun belirsiz olması: aynı isimli iki dosya, hangisinin güncel olduğu belli değil.
• Kilitlenmemiş akslar: statik ekip çalışırken bir aksı farkında olmadan kaydırır, hata paftaya kadar taşınır.

Revizyonları nasıl yönetmeli?

Mimari proje statik çalışma sürerken değişmeye devam eder. Bu normaldir; sorun, değişikliğin kimseye söylenmeden yeni bir dosya olarak gönderilmesidir. İşe yarayan basit bir düzen:

1. Her teslimde revizyon numarasını bir artırın ve dosya adına yazın.
2. Değişen bölgeleri revizyon bulutuyla işaretleyin ve teslim notuna bir satır açıklama ekleyin.
3. Statik ekip yeni altlığı eski altlığın üzerine bindirerek farkı kontrol etsin; koordinat başlangıcı sabit olduğu için bu birkaç dakikalık bir iştir.
4. Kolon ve perde yerini etkileyen değişiklikleri telefonla ya da toplantıda ayrıca konuşun; bunlar dosya notunda kaybolmamalıdır.

Model tabanlı çalışan ekipler, aynı akışı DWG yerine IFC üzerinden de kurabilir. Bunun ne zaman mantıklı olduğunu IFC dosyası rehberimizde bulabilirsiniz.

Somut örnek: dört katlı bir konutun altlığı

Bodrum, zemin ve iki normal kattan oluşan bir konut düşünün. Mimar ofisi her katı ayrı bir yerleşim içinde, farklı konumlarda çizmiş; tefriş blokları, zemin taramaları ve peyzaj aynı dosyada duruyor. Dosya, dış referans olarak bağlanmış ayrı bir vaziyet planı da içeriyor.

Altlık hazırlığı şöyle ilerler: önce her kat planı A-1 aks kesişimi 0,0'a gelecek şekilde taşınır ve katlar aynı dosyada ayrı katman gruplarına alınır. Vaziyet planı statik için gerekmediğinden referans kaldırılır, yalnızca bina oturumu ve parsel sınırı ayrı bir katmana kopyalanır. Tefriş ve taramalar kapalı katmanlara gider. Temizlik işlemlerinden sonra dosya boyutu çoğu zaman belirgin şekilde küçülür ve dosya daha hızlı açılır.

Teslim notu ise beş satırdır: birim santimetre; referans noktası A-1; kat kotları bodrum -3,00, zemin ±0,00, birinci kat +3,00, ikinci kat +6,00; revizyon R02; ıslak hacim kot düşümü henüz kesinleşmedi. Statik mühendis bu notla dosyayı açar ve ilk gün kolon yerleşimine başlar. Telefonla sorulan "hangi kat hangi kotta?" sorusu tamamen ortadan kalkar.

Sahadaki ekip de aynı altlığı plan kontrolü için kullanabilir; dosya hafif olduğu için telefonda açmak da kolaylaşır. Bunun için DWG dosyasını telefonda açma rehberimize bakabilirsiniz.

Teslim öncesi kontrol listesi

Dosyayı göndermeden önce şu maddeleri işaretleyin:

• Referans noktası (ör. A-1 aks kesişimi) 0,0'da ve tüm katlarda aynı.
• Birim teslim notunda yazılı ve ölçüyle doğrulandı.
• Dış referanslar bağlandı veya paket halinde eklendi.
• Akslar ayrı katmanda ve kilitli.
• Tefriş, tarama ve dekoratif öğeler kapalı katmanlarda.
• Kullanılmayan tanımlar temizlendi, dosya denetimi yapıldı.
• Kat-kot tablosu eklendi; kesinleşmemiş değerler işaretli.
• Dosya adında proje kodu, revizyon ve tarih var.
• Değişen bölgeler revizyon bulutuyla gösterildi.

Altlık hazırlığı StroCAD'de nasıl kısalır?

Yukarıdaki adımların büyük kısmı, mimari ve taşıyıcı çizimin ayrı programlarda ve ayrı dosyalarda yürümesinden doğar. StroCAD Modüller mimari, betonarme, çelik, elektrik ve mekanik çizimlerini aynı ortamda, birbirini görerek ilerletir. Mimari plan hazır duvar tipleri ve kapı-pencere aileleriyle çizildiğinde, statik taraf aynı modelde kolon ve kirişleri yerleştirir; ayrıca altlık dosyası üretip göndermek gerekmez. Dışarıdan gelen bir mimari DWG ile çalışacaksanız da dosyayı açıp üzerinde çalışabilir, katman düzenini ofis standardınıza göre ayarlayabilirsiniz. Elektrik tarafında aynı mantığın nasıl işlediğini mimari plandan elektrik projesine geçiş yazımızda anlattık.

Hangi programı kullanırsanız kullanın, kural aynıdır: altlık, onu açan kişinin hiçbir şey sormadan çalışmaya başlayabileceği kadar açık olmalıdır.